środa, 30 września 2026

Kim są Żuławiacy? Tomasz Słomczyński "Delta. Przez Żuławy"

Kiedy gdzieś jadę, lubię wspomóc się jakimś dobrym reportażem. Lepiej zrozumieć historię tego miejsca, problemy, z jakimi się borykają jego mieszkańcy. W ten sposób trafiłam na "Deltę. Przez Żuławy" Tomasza Słomczyńskiego - i jestem naprawdę zachwycona.

Co można powiedzieć o Żuławach? Okej, jest morze. A co więcej? Co ciekawego znajdziemy niżej, dalej od typowo turystycznych rewirów, ale między morzem a Malborkiem? Małą Holandię? Ale, jak się okazuje, wiatraków zostało tylko kilka. Co to znaczy być Żuławiakiem, skoro ziemię tę zamieszkują głównie potomkowie ludzi przybyłych tu z innych miejsc - na tzw. Ziemie Odzyskane?

Wyborna to była lektura. Może czytaliście "Chłopki" (ja przyznaję, że czytałam fragmentami, i chyba powinnam jednak przeczytać od deski do deski - inaczej się nie liczy), jeśli tak, to na pewno wiecie, że książka ta skupia się na biednych chłopkach, z chat krytych strzechami, z dawnego zaboru rosyjskiego lub austriackiego. Ale nie wszyscy chłopi na dzisiejszych ziemiach polskich żyli w taki sposób - i autor wprost mówi nam, że chłopka z "Chłopek" to nie chłopka z Żuław. Dlatego w dzisiejszej chłopomanii warto zwrócić uwagę na "Deltę" - jest jak brakujący puzzel. Bo przedwojenny chłop z Żuław (warto wspomnieć, głównie był to chłop niemiecki) nie żył w chacie krytą strzechą. Taki żuławski chłop żył w domu podcieniowym, z wysuniętym stryszkiem wspartym na kolumnach; nie dopadła go też pańszczyzna, a majątku nie wolno było rozdrabniać, więc i hektarów nazbierał sporo. Miał też swoich wyrobników i ci owszem, żyli w nędzy, ale to nie byli typowi żuławscy chłopi. Typowy żuławski chłop po ubrania jeździł do Gdańska, a jego majętność tak niepokoiła mieszczan, że w końcu poskutkowała oficjalnym zakazem kupowania przez chłopów jedwabiu, pereł i złota - dopuszczano tylko niepozłacane srebro. Jak widzicie, chłop chłopu nierówny.

Lecz jakże ta wizja Żuław różni się od tego, co na wojnie i po niej! Poczynając od obozu koncentracyjnego w Sztutowie, przez bestialstwo czerwonoarmistów, na powolnym odpompowywaniu ziem zalanych przez wycofujących się Niemców skończywszy. Ciężkie są rozdziały o tym traktujące. O Stutthofie znajdziecie tu całkiem sporo - i o tym, jak to możliwe, że nikt nic nie wiedział, skoro więźniowie pracowali także u żuławskich gospodarzy? Kolejny ważny temat to przybysze do Ziem Odzyskanych, w tym Łemkowie. Tomasz Słomczyński zasygnalizował ciekawy wątek w historii, o którym nie wspomniano z żadnej z dwóch książek o Łemkach, które czytałam ostatnio, i w co muszę się w takim razie wgłębić. 

Autor stawia pytania, sprawdza najpierw najbardziej oczywiste rozwiązania, a następnie drąży i drąży, dopóki nie dojdzie do odpowiedzi może nie tak popularnych i prostych, ale zapewne najbardziej odpowiadających rzeczywistości. Byłby to reportaż idealny, gdyby nie kilka wstawek pod sam koniec, po których niestety się skrzywiłam. Ale czy polecam? Oczywiście. I chyba kupię sobie własny egzemplarz.


Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2025
Liczba stron: 289
Moja ocena: 8,5/10

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Książka, na którą długo czekałam. Suzanne Collins "Wschód słońca w dniu dożynek"

Odkąd przeczytałam fragment dotyczący igrzysk Haymitcha w "W pierścieniu ognia", marzyłam o poznaniu tej historii w odrębnej powie...